02.11.2026
ПРОФЕССОР ШУЯ ВЭЙ: МӘДЕНИ МҰРАНЫ САҚТАУДАҒЫ ӨНЕР МЕН ҒЫЛЫМ САБАҚТАСТЫҒЫ
2026 жылғы 2 қарашада Абай атындағы Қазақ ұлттық педагогикалық университетінің Өнер факультетінде Қытай Халық Республикасының Бейжің ғылым және технология университетінің профессоры Шуя Вэйдің «Цайхуа сәулеттік кескіндемесінде қолданылатын материалдарды ғылыми зерттеу» тақырыбында ашық дәрісі өтті. Кездесуде ғалым дәстүрлі өнер туындыларының материалдық құрамын, жасалу технологияларын және тарихи-мәдени мұраны сақтаудың ғылыми тәсілдерін таныстырды.
Профессор Шуя Вэй Қазақстан Республикасы Ғылым және жоғары білім министрінің 2026 жылғы 21 мамырдағы №242 бұйрығына сәйкес, алыс шетелдің жетекші университеттерінен ғалымдарды тарту аясында Абай атындағы Қазақ ұлттық педагогикалық университетіне шақырылды.
Шуя Вэйдің ғылыми қызметі химия, археология, өнер тарихы және мәдени мұраны сақтау салаларын ұштастырады. Ғалым археологиялық органикалық қалдықтарды, көне лак бұйымдарын, қабырғалық және сәулеттік кескіндемелерді, тарихи қағаз бен сияның құрамын зерттейді. Сонымен қатар мәдени мұра нысандарын қорғауға және сақтауға арналған материалдарды әзірлеумен айналысады. Оның докторлық зерттеуі өнер туындыларындағы табиғи органикалық материалдар мен олардың уақыт өте өзгеру ерекшеліктеріне арналған.
Scopus деректеріне негізделген ашық авторлық профильге сәйкес, профессордың 63 ғылыми жарияланымы бар, еңбектеріне 1 021 рет дәйексөз берілген. Ғалымның Хирш индексі (h-index) — 19. Бұл еңбектер мәдени мұраны ғылыми тұрғыдан зерделеу, тарихи материалдардың қасиеттерін анықтау және оларды сақтау мәселелерін қамтиды.
Дәрістің негізгі тақырыбы болған цайхуа — Қытайдың дәстүрлі сәулет өнеріндегі сәндік кескіндеме түрі. Сарайлар мен ғибадатханаларды безендіруде қолданылатын бұл өнер тарихи ғимараттардың көркемдік келбетімен қатар, дәстүрлі қолөнер технологиялары туралы құнды мәлімет береді. Профессор цайхуаны зерттеуде өнертанушылық талдауды химиялық және физикалық әдістермен сабақтастырудың маңызын түсіндірді.
Ғалымның осы саладағы жобаларының бірі Бейжіңдегі Сарай музейінің сәулеттік кескіндемелерін зерттеуге бағытталған. Сондай-ақ Шуя Вэй қатысқан Тибеттегі Джокханг ғибадатханасының қабырғалық кескіндемелерін зерттеуде оптикалық және электрондық микроскопия, рентгендік дифракция және Раман спектроскопиясы қолданылған. Аталған әдістер кескіндеменің қабаттық құрылымын, пигменттерін және орындалу технологиясын анықтауға мүмкіндік берген.
Профессордың ғылыми ізденістерінде көне лак бұйымдарын зерттеу ерекше орын алады. Оның бірлескен еңбектерінде Соғысушы патшалықтар дәуіріндегі жәдігерлердің көпқабатты лактау тәсілдері, табиғи лак пен майлардың қолданылу ерекшеліктері қарастырылған. Лак құрамындағы органикалық заттарды анықтау және май мен лактың арақатынасын талдау ежелгі шеберлердің технологиялық тәжірибесін тереңірек түсінуге жол ашады. Дәріс барысында ғалым лак бұйымдарының тарихына, күрделі жасалу үдерісіне және көркемдік құндылығына да тоқталды.
Шуя Вэйдің зерттеулері археологиялық жәдігерлерде сақталған органикалық қалдықтарды талдауды да қамтиды. Ғалымның еңбектерінде Хань және Тан дәуірлеріндегі шамдарда пайдаланылған отын қалдықтары, қола бұйымдарға көгілдір ақықты бекітуге арналған байланыстырғыш заттар, көне сия мен қабырғалық кескіндемедегі органикалық құрамдастар зерттелген. Бұл жұмыстар ежелгі қоғамдардың тұрмысы, қолөнері және материалдарды пайдалану мәдениеті туралы ғылыми түсініктерді толықтырады.
Ғалымның кейінгі жарияланымдары тарихи сәулет интерьерлерін зерттеу және жәдігерлерді сақтаудың жаңа тәсілдерін әзірлеу бағыттарын жалғастырады. Мәселен, 2025 жылғы бірлескен зерттеуде Тыйым салынған қаладағы Яньцю ғимаратының сәндік қағаздарының құрамы мен қабаттары талданған. Ал 2026 жылы жарияланған еңбекте лак бұйымдарын сақтауға арналған табиғи лак, соя ақуызы және кремний диоксиді нанобөлшектері негізіндегі желімдік қабықша қарастырылған. Сонымен қатар профессордың ғылыми жобалары металл жәдігерлерге арналған қорғаныш жабындар мен тас нысандарды қорғауда наноматериалдарды қолдану мәселелерін қамтиды.
Кездесу барысында білім алушылар профессорға сұрақтарын қойып, мәдени мұраны зерттеу әдістері жөнінде пікір алмасты. Шуя Вэй болашақ өнертанушылар мен дизайнерлерге өнер саласындағы біліммен қатар химия және физика негіздерін меңгерудің маңызын атап өтті.
Ашық дәріс білім алушылардың дәстүрлі өнер технологиялары туралы түсінігін кеңейтіп, тарихи-мәдени мұраны зерттеу мен сақтаудағы пәнаралық байланыстың маңызын көрсетті.